Napoleon Bonaparte 1769-1821

De Franse tijd

Lees voor...

De geschiedenis van Nederland staat nooit los van ontwikkelingen in het buitenland. En dat geldt zeker voor het einde van de achttiende en het begin van de negentiende eeuw, toen de Fransen een beslissende invloed uitoefenden in de Nederlandse politiek en de ‘kleine korporaal’ Napoleon Bonaparte de Franse leider was. Napoleon was een militair die in 1799 de toenmalige Franse regering afzette en daarna de macht over Frankrijk en over alle door de Franse legers veroverde gebieden naar zich toe trok. Vervolgens ging hij als generaal zijn troepen voor in veldtochten tegen de keizer van Oostenrijk, de Russische tsaar en de Engelse koning.
Als keizer heerste hij vanaf 1806 over bijna heel Europa, dat hij als ‘verlicht despoot’ bestuurde.

De Nederlandse Republiek was al in 1795 door Franse troepen veroverd, met hulp van Nederlandse patriotten. Tot 1806 bleef de Bataafse Republiek, zoals Nederland toen werd genoemd, formeel onafhankelijk van Frankrijk, maar in werkelijkheid gebeurde er weinig zonder goedkeuring van de Fransen. In 1806 benoemde Napoleon zijn broer Lodewijk tot koning van Holland, en werd Nederland een koninkrijk. Daarmee werd de grondslag gelegd voor de latere monarchie. In 1810 zette Napoleon zijn broer af en lijfde hij Nederland bij het Franse Keizerrijk in. Drie jaar later werd Napoleon verslagen en naar Elba verbannen. Nederland werd weer onafhankelijk.
Napoleon speelde in deze tijd dus een hoofdrol in de Europese geschiedenis. Van grote betekenis is geweest dat hij in de gebieden waarover hij macht uitoefende, het bestuur en de rechtspraak gemoderniseerd heeft. Ook voerde hij nieuwe maten (de meter) en gewichten (de kilogram) in. Bovendien werd er een burgerlijke stand geïntroduceerd, waardoor iedereen een familienaam moest aannemen.

De Nederlanders reageerden verdeeld op al deze vernieuwingen. Sommigen vonden bijvoorbeeld de Code Napoleon, het Franse burgerlijk recht, een enorme verbetering ten opzichte van het eigen lokale recht. Het nieuwe wetboek schiep immers een rechtstaat waarin alle onderdanen gelijk zijn voor de wet, en waarin de rechtspraak openbaar is. Tegenstanders vonden dat Napoleon geen rekening hield met de zo verschillende lokale gewoonten en afspraken. Invoering van de dienstplicht riep eveneens weerstand op, zeker toen de vraag naar soldaten door de maar voortdurende oorlogen toenam.

Na de val van Napoleon dacht niemand erover om de Napoleontische veranderingen weer ongedaan te maken. Zo bleef de Code Napoleon bestaan, net als veel andere moderniseringen.


officiële versie