ik vond het verhaal en de clip heel interessant maar het kan nu wel uitgebriedt worden met vergelijkingen met de crisis van nu. groetenstriehassus op 06-10-2009, bewerkt op 06-10-2009 Reageren
ik vond het verhaal en de clip heel interessant maar het kan nu wel uitgebriedt worden met vergelijkingen met de crisis van nu. groetenstriehassus op 06-10-2009 Reageren
Volgens mijn was het leidje:M. Luteijn op 30-06-2008 Reageren
Bei mir bist du schön,
please let me explain
we leven van de steun
we leven van het crisiscomitee.
En we krijgen erwtenssoep
en die lijkt op koeiepoep.
We krijgen roggebrood
en daar gooien we de kat mee dood.
Bei mir bist du schön,
please let me explain
We leven van de steun,
we leven van het crisiscomitee
Zo heb ik het gehoord in de jaren dertig, maar er zullen wel meer redactie van in omloop geweest zijn.
De canon als inspiratiebron voor de literatuurlessen Nederlands?logt op 16-10-2007 Reageren
Ad van der Logt
Lerarenopleider/ nascholer ICLON, Leiden
Op 16 oktober 2006 werd de historische canon van Nederland door de commissie onder leiding van prof. dr. Frits van Oostrom gepresenteerd. Hij is bedoeld als een handreiking voor docenten van het primair en voortgezet onderwijs en geeft aan wat er in de lessen behandeld zou kunnen worden. De canon bestaat uit een vijftigtal vensters, waarin onder de button ‘verwijzingen’ naast achtergrondliteratuur en websites ook jeugdromans en ideeën voor excursies worden genoemd. Onder de button ‘vertakkingen’ vindt de geïnteresseerde docent talloze deelonderwerpen die met het onderwerp van het venster samenhangen. De commissie heeft zich voor wat betreft de literatuur vooral gericht op het basisonderwijs. Bij bijna elk venster worden wel een aantal jeugdromans genoemd die de leerlingen kunnen lezen. De leeftijdsgroep 14 – 18 jaar moet het met een miniem aantal suggesties doen.
Drie vensters verwijzen direct naar het vak Nederlands: ‘Hebban olla vogala’, ‘Max Havelaar’ en ‘Annie M.G. Schmidt’. Bij de diverse vensters werden nog de volgende suggesties gevonden:
Venster Suggestie
Karel de Grote Ridderverhalen: Karel en Elegast, Roelantslied, Vier heemskinderen.
De traditie van het Chanson de Roland: Karel de Grote in de literatuur
Floris V Gijsbrecht van Aemstel
Willem van Oranje Geuzenliederen, het Wilhelmus
Rembrandt De Muiderkring
Michiel de Ruyter Lofdichten
Koning Willem I Potgieter en de Jan Saliegeest
Verzet tegen kinderarbeid Fabriekskinderen van Jacob Jan Cremer
De Stijl Concrete poëzie (typografische poëzie, Paul van Ostaijen)
De Tweede Wereldoorlog De tweede wereldoorlog in de literatuur
Bij sommige vensters worden andere onderdelen van het vak Nederlands ontsloten. Bij ‘Veelkleurig Nederland’ wordt indirect gerefereerd aan jongerentaal die is opgebouwd uit een mixture van talen van verschillende culturen. En bij ‘Max Havelaar’ vindt de docent het lesidee voor een retorische analyse van Max Havelaars rede tot de hoofden van Lebak.
In dit artikel wordt de vraag gesteld hoe de docent Nederlands zich voor zijn literatuurlessen kan laten inspireren door de canon. En hoe geeft hij het onderwerp van een venster didactisch vorm?
• Venster 37 in de les
Laten we venster 37 als voorbeeld nemen: de crisisjaren 1929-1940. De genoemde suggesties hebben vooral betrekking op de geschiedenis; werkloosheid en crisis zijn trefwoorden. Om dit onderwerp te actualiseren krijgen de docent en de leerlingen de suggestie de crisis en werkloosheid van toen te vergelijken met die van nu.
In de literatuurmethodes wordt vooral aandacht besteed aan de avant-gardekunst. Stromingen als dadaïsme, surrealisme, expressionisme en nieuwe zakelijkheid passeren de revue.
We zullen dus uit een ander vaatje moeten tappen om een aansluiting met venster 37 te bewerkstelligen. Om onze gedachten te ordenen kunnen de gegeven trefwoorden ‘economische crisis’ en ‘werkloosheid’ uitgebreid worden met ‘verzuiling’ en ‘opkomend fascisme’. Met behulp van de volgende boeken en site kan de docent Nederlands zijn literair-historische kennis opfrissen:
- C.J. Kelk. Rondom tien gestalten. Utrecht, 1938. I.h.b. hoofdstuk 8: De documentaire roman.
- H. Mulder. Kunst in crisis en bezetting. Utrecht, 1978. I.h.b. hoofdstuk 1.
- C. Tazelaar. ‘Crisis en literatuur’. In: Dr. H. Colijn e.a.: Crisis. Zutphen, 1935
- H. Scholten. Voor wie de Lutinebel luidt. Baarn, 1982. I.h.b. de inleiding.
- H. Scholten Een nieuwe jeugd ging opwaarts in zijn Ster. Inleiding tot de periode 1920-1940. www.dbnl.org/.
Met behulp van Voor wie de Lutinebel luidt kan de docent een relevante lijst verhalen kiezen die hij voor zijn lessenserie over de literatuur in de jaren dertig wil gebruiken. In mijn lessen maakte ik gebruik van Werkverschaffing (Albert Kuyle), Provocatie (Jef Last), Rationalisatie (H.M. van Randwijk), Rafels (Jan Rebel, ps. van Jan Mens) en Ledigheid (Adriaan van der Veen). Facisme is mo, een verhaal uit de bundel De gesprenkelde vogel, van Theun de Vries voegde ik daar aan toe en gebruikte ik als introductie om de leerlingen in staat te stellen dit verhaal te analyseren rondom de vier eerder genoemde trefwoorden.
De docent kan naast de verhalen ook snel een grote hoeveelheid liederen uit de crisisjaren laten analyseren met de site: www.geheugenvannederland.nl/straatliederen. Door de verhalen en de liederen over verschillende groepen leerlingen te verdelen kan de docent de werkvorm eenvoudige experts inzetten om een eerste analyse te laten maken. De resultaten – ik kies hier alleen voor een verwerking van de verhalen – kunnen beschreven worden in onderstaand schema:
Aandachtspunten Werkverschaffing Provocatie Rationalisatie Rafels Ledigheid
Economische crisis
Werkloosheid
Opkomend fascisme
Verzuiling
De docent, c.q. de leerling kan bepalen wat er in het schema moet worden ingevuld: treffende citaten uit het verhaal, standpunt van de hoofdpersoon of auteur t.a.v. deze aandachtspunten. Ook is het mogelijk dat een groep leerlingen de opdracht krijgt om twee verhalen te lezen en deze te vergelijken. Hun onderzoekje kan gepresenteerd worden met behulp van een Venn-diagram.
Voor de leerlingen de verhalen gaan analyseren kan het nodig zijn om hen vertrouwd te maken met de tijdsperiode. Daarvoor kan de docent gebruik maken van de site http://geschiedenis.vpro.nl/programmas/2899536/afleveringen/28576453/ waarin een aflevering van het programma Andere Tijden ( 4 juni 2006) te zien is met een special over de jaren dertig. Op de site staan tevens tien korte historische beschrijvingen die de leerlingen van nu een beeld kunnen geven van de tijd van toen. Een tweede oriëntatiemogelijkheid is om de twee opiniestukken van Thijs Berman en Ronals Sörensen, waarin de jaren dertig worden vergeleken met de tijd van nu, aan de leerlingen aan te bieden. Op de site van het IISG (http://www2.iisg.nl/exhibitions/presentatie/dertig.asp) is een hele verzameling posters te zien die bij de introductie van deze periode een rol zouden kunnen spelen. De lessenserie kan op verschillende manieren worden afgesloten.
Wil de docent alleen literatuur (eventueel in combinatie met het vak geschiedenis) aan bod laten komen, kan hij de leerlingen de opdracht geven om individueel of in groepen een of meerdere boeken uit een bepaalde zuil te laten lezen en die in hun leesverslag te laten beschrijven aan de hand van verdiepingsopdrachten die genoemd worden in Bronnenboek literatuur van Jan Mulder (Zutphen, 1997).
Een paar voorbeelden:
Prot. christelijk Katholiek Socialistisch/
Communistisch Nationaal-socialistisch
H.M. van Randwijk Burgers in nood Anton Coolen
Peelwerkers Jan Mens
Mensen zonder geld C. en M. Scharten-Antink
Littoria
G. Mulder Geeft gij hun te eten? Albert Kuyle
Harten en brood Jef Last
Zuiderzee Theun de Vries
WA-man
M. van Dessel-Poot
Vissers voeren uit Albert Kuyle
Harmonika Maurits Dekker
Brood E.G. van Bolhuis
De overbodigen
A. van Wijhe-Smeding
De ijzeren greep Lode Zielens
Moeder waarom leven wij? Kees Faber
Katrijn
De docent kan de leerlingen vervolgens de verwerkingsopdracht geven een roman te lezen van een moderne auteur. Voorwaarde is wel dat die zich gedeeltelijk afspeelt in de jaren dertig. Te denken valt aan:
- G.L. Durlacher Drenkeling
- Hellema Kimberley
- A. Kossmann Geur der droefenis
- Jaap Harten De getatoeëerde Lorelei
- R.J. Peskens Mijn tante Coleta
- Jan Wolkers Terug naar Oegstgeest.
Natuurlijk biedt een lessenserie over de literatuur in de jaren dertig andere transfermogelijkheden. Gelezen boeken kunnen bediscussieerd worden in een leeskring. De leerlingen kunnen met behulp van de recensies op CD-Literom in een geschreven betoog of een pitch argumenten aandragen waarom juist hun boek verfilmd moet worden. De mogelijkheid bestaat ook hen een kort literair programma te laten maken op video/DVD over de gelezen boeken.
• Andere literatuurbenadering
Concluderend kunnen we stellen dat we uitgaande van venster 37 voor een totaal andere literatuurbenadering hebben gekozen. Geen behandeling van literaire stromingen, de nadruk is komen te liggen op de verschillende ideologieën en maatschappelijke verschijnselen die in de romans van de jaren dertig zijn terug te vinden. Een groot voordeel is ook dat de voorgestelde literatuur voor leerlingen begrijpelijk is, de genoemde auteurs zijn geen taalkunstenaars die moeilijk toegankelijke romans hebben geschreven. Een laatste positief punt is de combinatie met het vak geschiedenis waardoor theorie (uit de methode geschiedenis) gekoppeld worden aan de praktijk van alledag die is terug te vinden in deze romans.
Het is wellicht aanbevelenswaardig om als docent Nederlands te onderzoeken of de canon meer interessante lessen Nederlandse literatuur kan opleveren.
De tekst was:Hans Berkhout op 18-02-2007 Reageren
Bei mir bust du `sjeun'
wij trekken van de steun
wij eten van het crisiscomite
wij eten vlees uit blik
van een bedorven sik
wij krijgen erwtensoep
zo dun als koeienpoep
Het is de verdienste van Colijn geweest, dat hij zo lang aan de gouden standaard heeft vastgehouden en daardoor een rampzalige devaluatie van de gulden kon worden voorkomen. Hij had daarbij niet ten onrechte het schrikbeeld van Duitsland voor ogen. Mijn opa kocht voor een zilveren dubbeltje tienduizend Reichsmark. Uiteindelijk heeft Colijn enige devaluatie niet kunnen tegenhouden, maar toen kon de schade beperkt blijven en daardoor een sociale desintegratie als in Duitsland worden voorkomen. En die Duitse desintegratie was de voedingsbodem voor de opkomst van Hitler! Hoezeer men van socialistische zijde ook kritiek had, het was in de gegeven omstandigheden de enige koers, die Colijn kon volgen. Niet ten onrechte door de ARP geroemd als 's-Lands stuurman.dhr. J. Elsinga op 03-11-2006 Reageren
't Is duidelijk waar onze huidige Premier zijn inspiratie vandaan haalt!Martha op 29-10-2006 Reageren
Dhr. Colijn rookte per dag het weekloon van een arbeider op aan sigaren; was verantwoordelijk voor de
harde actie's in Ned. Indie,
bezat:[Ja, Ja!]die echte VOC-mentaliteit die Balkenende zegt te missen bij andere partijen.
Bei mir bist du schön:evert van ginkel op 23-10-2006 Reageren
uit mijn hoofd en niet volledig, en alleen van ooit gelezen hebben:
''We eten vlees uit blik
van een bedorven sik
daar doe je dan je maaltje maar weer mee'
Laatste regel twijfelachtig maar van de eerste ben ik vrij zeker.
(ik stuur dit voor de aardigheid maar eigenlijk is deze rubriek niet voor dit soort details bedoeld, hoe aardig ook)
Bei mir bist Du schönB. de Wit op 17-10-2006 Reageren
We trekken van de steun
We eten van het Crisiscomité
(...)
(op de wijs van Bei mir bistu schein, het vooroorlogse yiddische musicalliedje dat beroemd werd in de vertolking van o.a. de Andrew Sisters).
Hoe ging de tekst ook alweer verder??
Jammer, dat de invloed van de beurskrach van 24-10-1929 niet in verband wordt gebracht met de opkomst van de massale steun aan het fascisme en het communisme in de jaren '30. Zonder de funeste instorting van het bestaande marktkapitalistische systeem hadden Stalin en Hitler toch echt minder pijlen op hun boog gehad.Olav ten Broek op 17-10-2006 Reageren
Ook het niet vermelden van de naar gericht economisch herstel strevende "new deal" van bijvoorbeeld F.D. Roosevelt in de V.S. en van P.A. Hansson in Zweden, in tegenstelling tot het fatalisme van onze regeringen onder H. Colijn, lijkt mij een tekortkoming in de tekst.
Naast het Amsterdamse bos is misschien de afsluitdijk een beter voorbeeld (Nederland is groter dan Amsterdam).KC op 16-10-2006
Wat is er trouwens mis met een leraar die een sloot moet graven? Is dat erger als een timmerman die een sloot moet graven? Beetje raar.