Discussieforum

Reageren

Betrouwbaarheid van de canon

Hoe betrouwbaar is de canon?

Het is een goede zaak dat een duidelijk chronologisch kader wordt ingevoerd waarbinnen het geschiedenisonderwijs moet worden gegeven. Net als vroeger weer jaartallen leren en daaraan de historische gebeurtenissen koppelen. Maar kloppen de gepresenteerde jaartallen en feiten wel allemaal? Is het ook niet voor een deel fictie? Ik kan mij voorstellen dat deze vragen op de lezer vreemd overkomen, maar ze komen wel voort uit wetenschappelijk onderzoek dat in ons land helaas nog nauwelijks bekend is. En als het wel bekend is, wordt het door de gevestigde wetenschap genegeerd, een gebruikelijke reactie op onwelgevallige berichten. We realiseren ons wellicht te weinig dat onze kennis van het verre verleden is gebaseerd op het model van de historie dat Joseph Scaliger (1540-1609) en Dionisius Petavius (1583-1652) ongeveer vierhonderd jaar geleden hebben ontwikkeld. Sindsdien is dit model nauwelijks meer aangepast, ondanks de kritiek van vele wetenschappers uit diverse disciplines die hebben aangetoond dat dit model niet klopt. Een overtuigend bewijs is ruim dertig jaar geleden in Rusland geleverd. De hoogleraar in de zuivere wiskunde aan de universiteit van Moskou, Anatolij T. Fomenko, paste mathematische methoden toe op teksten waarop historici hun dateringen baseren. Bovendien onderzocht hij gegevens van historische eclipsen en zodiaks. Hij kwam tot de schokkende conclusie dat de middeleeuwen model hebben gestaan voor de geschiedschrijving van vroegere tijden. De Romeinse tijd en de antieke oudheid zijn reflecties van gebeurtenissen die in de middeleeuwen en de Renaissance hebben plaatsgevonden. Bovendien is destijds de tijdsas met vele eeuwen verlengd, d.w.z. de gebeurtenissen zijn bewust aanmerkelijk ouder gedateerd. M.a.w. wat in de geschiedenisboeken over de periode voor het jaar 1000 na Chr. staat is van veel latere datum en van veel kortere duur. Zijn bevindingen schoppen het beeld dat wij van het verre verleden hebben, behoorlijk in de war. En nog steeds komen er nieuwe bewijzen die door historici niet met gejuich worden ontvangen. Niet alleen zijn onderzoeken, maar ook die van anderen in West-Europa in de laatste decennia tonen duidelijk aan dat er gerechtvaardigde redenen zijn de geschiedenis van het verre verleden te herschrijven. Het zal echter niet de eerste keer zijn dat de mensheid algemeen aanvaarde kennis moet verwerpen en deze door nieuwe begrippen moet vervangen. Zulke keerpunten in de menselijke beschaving hebben in het verleden vaker plaatsgevonden, zoals in de astronomie, de mechanica, de scheikunde, de natuurkunde, de wiskunde, de economie en de psychologie. Nu ziet het ernaar uit dat ons model van de geschiedenis, dat nog grotendeels uit de 17e eeuw stamt, zal moeten worden aangepast. Ongetwijfeld een gigantische taak.
Voor de canon betekent het bovenstaande dat alleen maar de vensters over het Romeinse Rijk, Karel de Grote en Willibrord hoeven te worden verwijderd. Dit lijkt mij een niet al te groot probleem, want het zijn eigenlijk geen typisch Nederlandse onderwerpen. Wat overblijft, is het venster over de hunebedden. Maar is dit nu echt het noemen waard? Het lijkt mij realistischer de geschiedenis van ons land vanaf het jaar 1000 na Chr. te laten beginnen.

Meer informatie over dit onderwerp is te vinden in de zevendelige Russische uitgave over chronologie van Fomenko, waarvan de eerste twee delen inmiddels in het Engels zijn vertaald die de titel: History: Fiction or Science? hebben. Zie eventueel ook mijn op 27 september 2003 tijdens de Nationale Genealogische Dag te Delft gehouden lezing, waarvan de tekst op www.prometheus-delft.org staat.

H. Feikema

H. Feikema op 02-11-2006