Discussieforum

Reageren

Re: 'Kulturkanon'

"Wie met Google zoekt naar de combinatie van 'canon' en 'onderwijs' vindt 527.000 treffers; wie zoekt op de combinatie 'kulturkanon' en 'utbildning' krijgt er niet meer dan 20 ... "

Op zich is het handig om dan ook een Deens woord te gebruiken als je op google zoekt? 'Utbildning' is Zweeds en heeft er dus ook weinig mee te maken.

DvB op 31-01-2008

Reageren

Re: 'Kulturkanon'

dit bericht is te lang om te lezen en lokt geen internetters aan. misschien moet je de tekst wat inkorten? (als dit kan)

me*** op 08-01-2007

Reageren

'Kulturkanon'

In haar weblogbijdrage spiegelt Susan Legêne het werk van de canoncommissie aan een Deens voorbeeld. Maar zoals ze zelf al meldt: dat is geen goede spiegel. De Deense 'Kulturkanon' werd immers niet speciaal ten behoeve van het onderwijs ontwikkeld, en de Nederlandse canon wordt dat wel. Wie met Google zoekt naar de combinatie van 'canon' en 'onderwijs' vindt 527.000 treffers; wie zoekt op de combinatie 'kulturkanon' en 'utbildning' krijgt er niet meer dan 20 ... De Denen zijn dus heel verstandige mensen, die begrijpen dat canons opstellen een gezelschapsspel is voor volwassenen, niet voor kinderen. En dat de canon, welke canon dan ook, vooral volwassenen tot richtsnoer moet dienen in hun culturele ontwikkeling en geen tien- of zestienjarigen. Voor de laatsten zijn er leerdoelen en examenprogramma's, en die worden niet door een canoncommissie bepaald.

De Denen zijn nog in twee andere opzichten verstandiger dan de Nederlanders. Ten eerste stelde de Deense cultuurminister een commissie van echte experts aan over elk van de deelgebieden. Zo voorkomt men dat een commissie van hoofdzakelijk historici, geografen en wiskundigen wel even zullen bepalen waaruit 'de canon voor taal- en literatuuronderwijs' bestaat. De Nederlandse commissie ziet daar kennelijk geen been in, wat ik raar vind. Schoenmakers en leesten, loodgieters en waterpomptangen.

Daarnaast heeft de Deense cultuurminister per deelgebied gevraagd om een top-twaalf. Waarom twaalf? Geen speciale reden, gewoon een lekker klein, arbitrair getal. Opzettelijk net zo arbitrair als de keuze van de canonelementen zelf, vermoed ik. Verstandige mensen, die Denen. Verstandige minister, die Deen.

Mevrouw Legêne stelt een interessante vraag, maar laat deze helaas onbeantwoord. Wat is de relatie tussen een nationale en een internationale canon? Ik denk niet dat de commissie zich kan veroorloven deze vraag onbeantwoord te laten. Want als de commissie straks met 50 nationale 'elementen' aankomt die zij tot de 'kern van de canon' rekent, en de minister doet wat ze heeft beloofd en 'betrekt deze canon bij het (voor iedereen verplichte) examenprogramma en de kerndoelen', dan kunnen docenten straks van de weeromstuit aanzienlijk minder tijd besteden aan internationale stromingen en kunstuitingen. De nationale canon functioneert dan als blikvernauwer. Kortom, niet kiezen is ook een keuze.

Als het aan de canoncommissie ligt, wordt de kunstcanon onderdeel van de historische canon. Mevrouw Legêne formuleert dat wat ingewikkeld, maar volgens mij staat dat er wel. Geen wonder natuurlijk: een commissie die vooral uit historici bestaat, zal de historische canon het primaat verlenen. Hier loont zich dan de keuze voor een eenzijdig samengestelde commissie (van vooral wetenschappers en historici): geen gedoe over wie het belangrijkste is, geen discussie, geen gezeur over haalbaarheid of evenwicht, gewoon lekker je eigen historische knopen doorhakken. In de middeleeuwen was er een feodaal stelsel en kijk, dit zijn Jacob van Eycks engeltjes. De Gouden Eeuw begon met een Tachtigjarige Oorlog en daarom lezen we nu Bredero. In dit zelfportret van Van Gogh bespeur je de Thorbeckes liberalisme. Begin 20e eeuw was de emancipatie van de arbeidersklasse en daarom lezen we nu Couperus. In de jaren vijfig was de Oorlog Koud en aldus lezen we nu De Avonden van Van het Reve. Aan dit schilderij van Karel Appel kun je heel goed zien dat in de jaren zestig hippies en provo's op de Dam sliepen en aan de LSD zaten. Kunst als onderdeel van de geschiedenis. Waarom moeilijk doen als het gemakkelijk kan? Het bespaart ook geld, want dan kun je het kunst- en literatuuronderwijs gewoon door geschiedenisdocenten laten geven.

Sluit leuk aan bij het recente besluit van de minister om het vakdocentschap voor 90% van ons onderwijs (behalve bovenbouw havo/vwo) af te schaffen. De minister heeft er namelijk begin april voor gezorgd dat Nederlands in het tweedegraads gebied door elke overtollige docent gymnastiek, en geschiedenis door elke boventallige docent Duits kan worden gegeven. Succes, canon!

Ook boeiend om te lezen hoe het vak CKV er in de praktijk uit gaat zien. Nul CKV-docenten in de commissie, maar niettemin liggen de plannen al klaar. 'Vooral zelf deelnemen aan cultuur', daarvoor kiest de commissie in de bovenbouw. Mooi, want dat willen CKV-docenten ook en dat doen ze al sinds 1998, dus dat hoeft hun niet meer te worden geadviseerd. (Hebben we daar nu een commissie voor?)

'Nadruk op het hier en nu' in de bovenbouw, dat is ook een wens van de canoncommissie. Dat 'hier en nu' verdraagt zich echter moeizaam met de fraaie plaatjes van potentiële canonelementen op de voorkant van de website, waarvan minstens 95% noch 'hier' noch 'nu' betreft. Bovendien dacht ik zo dat CKV-docenten een examenprogramma hebben waarin ook nogal wat kunst*historische* elementen de revue passeren, dus die nadruk op het 'hier en nu' zal bij CKV zo exclusief niet wezen. Slotsom: laat die keuze uit kunst- en cultuuruitingen en de leerstofplanning nou maar aan de docenten zelf over. Hun vak tenslotte.

Plezierig dat de commissie nu 'deskundig is bijgepraat' over kunst- en cultuuronderwijs in boven- en onderbouw. Daardoor behoort de commissie er inmiddels van doordrongen te zijn dat het elke docent allang vrijstaat om de canon te onderwijzen, en dat hem of haar daartoe tal van middelen reeds ter beschikking staan. Toch onderwijst niet elke docent 'de canon'. Sterker nog, er is onder docenten geen behoefte om zich met z'n allen op dezelfde canon te richten. Dat feit zou de commissie aan het denken moeten zetten over de opdracht - maar ik vrees dat dit denken helaas geen doorgang vindt. De aannames dat er sowieso een canon moet komen en dat docenten dit als 'richtsnoer' willen gebruiken hebben zich van de canoncommissie meester gemaakt. Dat was immers de opdracht, niet? En aan een opdracht ga je niet morrelen. Uitgesloten. Er komt dus een canon, wat er ook gebeurt.

Mevrouw Legêne verbaast zich erover dat de begrippen ‘culturele canon’ en ‘cultureel erfgoed’ door elkaar worden gebruikt. Wie dat doet, is in goed gezelschap, bijvoorbeeld van de Directeur-Generaal Cultuur & Media van OC&W Van Kranendonk (mede-opdrachtgever aan de canoncommissie dus), die de begrippen in zijn canonspeech van een maand geleden ook al door elkaar gooide. Zo raar is dat ook niet. Er is in Nederland nogal wat cultureel en historisch 'erfgoed', en een taalkundige kan mevrouw Legêne uitleggen dat dit woord in de pregnante betekenis gereduceerd wordt tot 'het puikje van', ergo tot de canon. Net zoals je bij 'de Nederlandse geschiedenis in een notendop' ook eerder aan de Tweede Wereldoorlog denkt dan aan de Elfstedentocht van W.A. van Buren - terwijl beide gebeurtenissen toch tot ons 'erfgoed' in bredere zin behoren.

De vraag of de door mevrouw Legêne en consorten te ontwikkelen canon 'kan dienen als aanknopingspunt voor een veel uitgesprokener relatie die theaters en monumenten met het onderwijs zouden kunnen ontwikkelen' moet ik volmondig beantwoorden met 'eh, misschien'. Dat betekent helaas dat de Waalsdorpervlakte en de Amsterdamse Schouwburg op voorspraak van de commissie wél geld krijgen voor het (laten) ontwikkelen en vermenigvuldigen van een lessenpakket en het Van Heutszmonument en De Kleine Komedie niet. Dat is jammer, want ik zag dat geld liever toegewezen aan voorstellen van ambitieuze, bevlogen en deskundige medewerkers uit de wereld van theater en het monumentendom. Liever een goed lessenpakket over De Kleine Komedie dan een pover en plichtmatig lessenpakket over De Amsterdamsche Schouwburg - louter omdat de commissie het bestond om de laatste in hun canon op te nemen. Kan de commissie nog op deze schreden terugkeren?

Hannes Minkema
leraar Nederlands

hminkema op 06-04-2006, bewerkt op 06-04-2006