Veelgestelde vragen

Wat is een canon?

Het woord 'canon' (met de klemtoon op de eerste lettergreep: de cánon) heeft verschillende betekenissen. Van Dales woordenboek noemt als eerste betekenis 'regel, richtsnoer, maatstaf', en in die zin is het hier bedoeld: het richtsnoer van kennis over onze cultuur en geschiedenis die we aan nieuwe generaties en nieuwe inwoners willen meegeven. Goudgerand, maar niet altijd zonovergoten.

Wat is de canon van Nederland?

In 2007 heeft de commissie Van Oostrom op verzoek van het ministerie van OCW een culturele en historische canon gepresenteerd die in de eerste plaats bedoeld is voor het onderwijs. De canon van Nederland - die op deze site te vinden is - telt 50 vensters: belangrijke personen, creaties en gebeurtenissen die samen laten zien hoe Nederland zich ontwikkeld heeft tot het land waarin we nu leven. Canonrapport

Waarom is er een canon samengesteld?

De canoncommissie is in 2005 ingesteld omdat de Onderwijsraad had gezegd dat er in het onderwijs een tekort was aan "aandacht voor de 'canon' als uiting van onze culturele identiteit", terwijl er vandaag de dag juist behoefte is aan onderhoud van het collectief geheugen. De overwegingen om tot een canon in vijftig vensters te komen, heeft de canoncommissie beschreven in haar rapport entoen.nu - de canon van Nederland, te bestellen of te downloaden via deze site.

Is de canon verplicht?

1 augustus 2010 is de datum waarop de canon van Nederland officieel is opgenomen in de kerndoelen voor het primair en voortgezet onderwijs. Het definitieve besluit hiertoe is op 28 mei 2010. in de Staatscourant (nr. 196) gepubliceerd. Al in januari werd de besluittekst gepubliceerd waarin staat dat de kerndoelen voor het PO (kerndoel 52) en de onderbouw van het VO (kerndoel 37) worden aangevuld met de volzin: De vensters van de canon van Nederland dienen als uitgangspunt ter illustratie van de tijdvakken.
Volgens de nota van toelichting op het kerndoelenbesluit wordt van scholen gevraagd dat zij inzichtelijk kunnen maken dat in hun onderwijsaanbod - desgewenst ook buiten het geschiedenisonderwijs - de vensters geïntegreerd zijn in de behandeling van de tijdvakken. De bepaling gaat niet zo ver dat scholen elk individueel venster moeten behandelen in het onderwijs. De school kan dus eigen accenten (blijven) aanbrengen in het (geschiedenis)onderwijs. Tegelijkertijd is gewaarborgd dat een gedeelde kennis van de Nederlandse geschiedenis ontstaat.

Wat betekent de invoering van de canon voor mijn lespraktijk?

Voor leerkrachten en docenten die al voldoende aandacht aan de Nederlandse (cultuur)geschiedenis besteden, bevat de canon niet veel nieuws: de meeste canonvensters accentueren slechts wat in het curriculum al jaren wordt behandeld; de bijbehorende leerstof komt in de bestaande lesmethoden al aan de orde. Voor de 'nieuwe' vensters zijn en komen via www.entoen.nu lesuitwerkingen beschikbaar voor basisonderwijs en voortgezet onderwijs.

Is de canon alleen bedoeld voor de geschiedenisles?

Daltonschool De Rietakker, Foto Erno Wientjens

Nee, niet noodzakelijk. De vijftig canonvensters krijgen weliswaar een plaats in de kerndoelen geschiedenis; en alle vensters hebben een historische dimensie en kunnen daarmee een plaats krijgen in geschiedenislessen.

Maar de canon is meer dan geschiedenis. Naast de historische dimensie kennen vrijwel alle vensters ook andere dimensies, zoals culturele, geografische, taalkundige, natuurkundige en religieuze dimensies. Er zijn dan ook vensters die eerder bij aardrijkskunde, Nederlands, kunst of andere vakken thuishoren. 

Via het schoolvakkenfilter (via de docenten) is een verdeling aangebracht van de vensters over een aantal schoolvakken, maar ook andere combinaties zijn mogelijk. Dat betekent dat een aantal vensters prima aan de orde kan komen bij andere vakken dan geschiedenis, bijvoorbeeld:

  • Hebban olla vogala, bij Nederlands en muziek: poëzie en liefdesliedjes;
  • De Beemster, bij aardrijkskunde: drooglegging en polders;
  • De Statenbijbel, bij godsdienst, levensbeschouwing: een boek als basis van een geloof;
  • Eise Eisinga, bij natuur en techniek: het zonnestelsel;
  • Vincent van Gogh, bij kunstzinnige oriëntatie: tekenen en schilderen als Van Gogh;
  • De televisie, bij mediawijsheid: hoe beïnvloedt de televisie het dagelijks leven;
  • Veelkleurig Nederland, bij "samenleving", bijv. kerndoel 38: de leerlingen leren hoofdzaken over geestelijke stromingen die in de Nederlandse multiculturele samenleving een belangrijke rol spelen.

Wanneer een venster bij een ander vakgebied aan de orde komt, is het goed altijd ook de historische dimensie aan te geven. Bij geschiedenis kan dan worden volstaan met het kort aanduiden van het venster bij het betreffende tijdvak.

Hoe passen de vensters van de canon in de tien tijdvakken?

Uit de rubriek Overzicht blijkt duidelijk welk canonvenster in welk tijdvak thuishoort. Op de canonwandkaart geven de witte jaartallen de tijdvakgrenzen aan (met uitzondering van het extra jaartal 1300). Zie ook de overzichtstabel.

Is er een speciale richtlijn voor het behandelen van de canonvensters?

Ja, stichting entoen.nu en SLO hebben met medewerking van de VGN (Vereniging voor leraren geschiedenis en staatsinrichting in Nederland) en het Instituut voor Geschiedenisdidactiek een 'leerplankundig instrument' ontwikkeld waarin onder meer staat hoe de canonvensters een plaats kunnen krijgen in uw onderwijs.

Moeten alle vensters in het basisonderwijs én het voortgezet onderwijs aan bod komen?

Het didactisch concept achter de canon is gebaseerd op het principe dat alle vensters twee keer aan bod komen: een keer in het basis- en een keer in het voortgezet onderwijs.
In het basisonderwijs vindt de eerste kennismaking met de canonvensters plaats. De uitvoerigheid waarmee de verschillende vensters behandeld worden, kan echter verschillen. Een venster als Hunebedden zal op de basisschool diepgaander aan de orde komen dan bijvoorbeeld Erasmus.
In het voortgezet onderwijs komen alle vensters nogmaals aan bod, dan verdeeld over verschillende vakken, en doorgaans als opstap naar de behandeling van de achterliggende, bredere thematiek. Daarbij vindt verdieping plaats voor die vensters die in het basisonderwijs alleen kort zijn aangestipt.

Canonwandkaart

Moeten we een nieuwe geschiedenismethode aanschaffen?

Nee, het is niet nodig om alleen voor de canonvensters een nieuwe geschiedenismethode aan te schaffen. Wel is het zaak bij ieder tijdvak na te gaan of de canonvensters, die bij dit tijdvak horen, in de methode voorkomen. Doe de methodecheck PO of VO om te zien welke vensters in uw geschiedenismethode al aan bod komen. Als dat niet het geval is, dan kunt u de betreffende vensters op andere manieren aan de orde stellen. Als voorbeeld enkele mogelijkheden bij het venster Spinoza (1632-1677): Op zoek naar de waarheid

  • Een aparte les geven over dit venster, bijv. bij het tijdvak van Regenten en Vorsten (Gouden Eeuw) een les over Spinoza en de betrekkelijke vrijheid van meningsuiting in de Republiek;
  • Spinoza noemen bij de les(sen) over de Gouden Eeuw en daar een les 'filosoferen met kinderen' aan koppelen, bijvoorbeeld over godsdienstvrijheid;
  • Het venster aan de orde stellen bij een ander vak en van daaruit verwijzen naar de Gouden Eeuw. Bij Spinoza zou dat bijvoorbeeld kunnen bij godsdienstles (Joodse religie en cultuur) of bij 'samenleving' in een les over democratie, vrijheid van meningsuiting, tolerantie en respect;
  • De canonclip over Spinoza met de klas behandelen;
  • Na een korte introductie een afbeelding van Spinoza aan de klassikale tijdsbalk hangen.

De meeste educatieve uitgevers zijn overigens inmiddels bezig met het verwerken van de canon in hun methodes, in dit stadium doorgaans in de vorm van digitale uitbreidingen. Vraag de uitgever van uw methode wat er op korte termijn aan canonondersteuning wordt ontwikkeld.

Welk les(ondersteunend)materiaal over de canon is er beschikbaar?

  • Via de webwinkel op www.entoen.nu is de canonwandkaart te bestellen, bedoeld om permanent op te hangen in de klas en om naar te verwijzen bij de behandeling van elk venster. 
  • Ook is daar ander ondersteunend materiaal te vinden, zoals een puzzel en een bordspel.
  • www.entoen.nu bevat bij elk venster een informatieve tekst op verschillende tekstniveaus, audiovisueel materiaal (waaronder per venster een drietal Canonclips) en voorts tal van verwijzingen.
  • Voor de 'nieuwe' vensters zijn en komen via www.entoen.nu lesuitwerkingen beschikbaar voor basisonderwijs en voortgezet onderwijs. Het gaat in eerste instantie vooral om de canonvensters die momenteel niet in de gangbare methodes voorkomen.

Wordt er nascholing georganiseerd voor dit onderwerp?

Ja, er wordt in een samenwerkingsproject van diverse instellingen een nascholing ontwikkeld voor leerkrachten in de bovenbouw van het basisonderwijs en de onderbouw van het voortgezet onderwijs. Vanaf het najaar van 2009 wordt de mogelijkheid geboden deze nascholing te volgen op een aantal pabo's en lerarenopleidingen. In oktober 2009 wordt via www.entoen.nu bekend gemaakt hoe deze cursus eruit ziet en hoe docenten zich voor deze nascholing kunnen opgeven.

Is mijn school canonproof?

Onderstaande checklist kan behulpzaam zijn bij het invoeren van de canon van Nederland in het curriculum van uw school.

  • Neem het didactisch concept achter de canon door;
  • Bestel een voordelig schoolpakket wandkaarten om permanent op te hangen in de groepen 5 t/m 8 of in de vaklokalen geschiedenis; 
  • Doe de methodecheck PO of VO om te zien welke vensters in uw geschiedenismethode al aan bod komen;
  • Verzamel lessen PO of VO en lesondersteunend materiaal voor de vensters die niet (voldoende) in de methodes aan bod komen;  
  • Inventariseer excursiemogelijkheden en benader erfgoedinstellingen om u te ondersteunen;
  • Ga met uw collega's om de tafel om afspraken te maken over verdeling van vensters over de leerjaren en vakken, over werkvormen en excursies, etc.;
  • Overweeg een nascholingscursus zoals aangeboden vanaf oktober 2009 (nadere informatie volgt via deze website);
  • Abonneer u op de nieuwsbrief voor het laatste nieuws over de canon.

Komt er extra subsidie voor de canon?

Er is geen aparte subsidieregeling voor de canon. Wel is sinds 2009 het Fonds voor Cultuurparticipatie operationeel. Cultuureducatie is één van de pijlers van dit fonds. De canon krijgt binnen daarbij bijzondere aandacht, zodat een voorbeeldproject over de canon in het onderwijs mogelijk in aanmerking komt voor ondersteuning. Aanvragen kunnen worden ingediend volgens de Plusregeling Cultuurparticipatie. Zie voor meer informatie over het fonds: www.cultuurparticipatie.nl.

Wat is de canonkaravaan?

De canonkaravaan is een reeks van bijeenkomsten door heel Nederland waar de canon van Nederland centraal staat. In 2011-2012 worden in acht provincies bijeenkomsten georganiseerd voor leerkrachten, docenten en erfgoedinstellingen. Het is een ontmoetingsplek rond de nationale (en regionale) canon, waarop praktische informatie wordt gegeven over het gebruik van de canon in de klas.
Informatie over de de tweede canonkaravaan 2011-2012 is hier te vinden. Verslagen van de eerste canonkaravaan 2007-2008 vindt u via de website van Erfgoed Nederland.

Wat doet stichting entoen.nu?

Stichting entoen.nu stelt zich ten doel om het gebruik van de canon van Nederland in onderwijs en samenleving te bevorderen. Ze doet dat onder meer via haar website www.entoen.nu, waar de vijftig vensters interactief in woord en beeld worden gepresenteerd. Het aan de website gekoppelde discussieforum biedt gelegenheid voor informatie uitwisseling over de canon en de verschillende toepassingsmogelijkheden in het onderwijs.
Het bestuur van stichting entoen.nu bestaat uit de leden van de canoncommissie. Hubert Slings is directeur van de stichting.

Waar kan ik meer informatie over de canon krijgen?

Op www.entoen.nu wordt alle relevante informatie rond de canon verzameld en bijgehouden. Als u zich abonneert op de maandelijkse canonnieuwsbrief, wordt u automatisch op de hoogte gehouden van het laatste nieuws. Het dagelijkse nieuws rond de canon wordt bovendien gepubliceerd op www.twitter.com/entoennu.

Is de canon hiermee compleet?

De vijftig vensters zelf liggen voor de eerstkomende jaren vast. De achterliggende informatie waarmee de vensters geopend wordt, is echter bedoeld om aan te vullen en uit te breiden. Elke bezoeker die van de loginfunctie gebruik maakt, kan beeld, geluid en verwijzingen toevoegen. Na verzending komen deze bijdragen bij de redactie, die vervolgens besluit of tot plaatsing kan worden overgegaan.

Welke toevoegingen zijn er nodig?

Er is behoefte aan toevoegingen vanuit in elk geval twee hoeken:
1) Vanuit het onderwijs kunnen verhalen, lesopzetten, didactische suggesties en andere voorbeelden van 'beproefde praktijk' worden ingevoerd die voor andere onderwijsgevenden als inspiratiebron kunnen dienen.
2) Musea en andere erfgoedinstellingen, uitgevers en dergelijke kunnen excursiebestemmingen, boeken en films, achtergrondliteratuur en weblinks toevoegen.

Kan ik reageren/discussiëren/mijn mening geven over de canon?

U kunt bij elk venster uw reactie plaatsen. Voor algemene reacties op de canon kunt u terecht in het discussieforum. U kunt ook een mail sturen aan de redactie.


primair onderwijs