Eise Eisinga 1744-1828

Wil je de aarde om de zon zien draaien? Dan moet je naar Friesland, naar het stadje Franeker. Daar kun je het namelijk met eigen ogen zien, en dat al vanaf 1781. Want toen bouwde Eise Eisinga daar zijn planetarium. Dat is een machine die laat zien hoe de planeten om de zon draaien. Ook in andere landen werden in die tijd planetariums gebouwd. Want steeds meer mensen vonden wetenschap belangrijk.

Sterrenkunde

Eise Eisinga werd in 1744 geboren in Friesland. Hij was een slimme jongen en ging sterrenkunde studeren. Al snel was hij astronoom; iemand die alles weet over de sterren en planeten. De zon is bijvoorbeeld een ster, en de Aarde en Saturnus zijn planeten.

Help!

In 1774 schreef een dominee in een krant: 'Help! De wereld vergaat! De aarde gaat tegen andere planeten botsen!' Veel mensen werden bang en toen begon Eise Eisinga zijn planetarium te bouwen. Hij wilde de mensen geruststellen. Nee, die dominee kletst maar wat! De aarde botst echt niet tegen andere planeten! Dat liet Eise met zijn planetarium heel duidelijk zien.

Mini-hemel

Het planetarium van Eise Eisinga bestaat uit twee delen. Het eerste deel is eigenlijk de hemel in het klein. Eise maakte van ijzer de zon na en de planeten maakte hij van hout. Deze mini-hemel bouwde hij tegen het plafond van zijn woonkamer. Het plafond schilderde hij blauw. De zon en de planeten maakte hij geel.

Machine

Nu komt deel twee. Want Eise Eisinga bouwde op zijn zolder ook een machine die alle planeten om de ijzeren zon heen laat draaien. Elke planeet heeft zijn eigen tempo. De ene planeet draait dus sneller dan de andere. Zo is het ook in het echt. De aarde draait bijvoorbeeld in één jaar om de zon. Maar de planeet Saturnus doet er 29 jaar over.

Brief

In 1828 ging Eise Eisinga dood, maar in een laatste brief legde hij precies uit hoe zijn planetarium werkt. En ook nu nog kun je in Franeker zien hoe de aarde om de zon draait.